ประเด็นสำคัญ
- Medical Air คืออะไร ระบบนี้คืออากาศอัดบริสุทธิ์เกรดทางการแพทย์ที่มีสัดส่วนออกซิเจน 20.9% เท่าบรรยากาศธรรมชาติ ปราศจากความชื้น น้ำมัน สารพิษ และแบคทีเรีย
- Medical Air ต่างจากออกซิเจนทางการแพทย์ที่มีความเข้มข้นไม่ต่ำกว่า 99.5% สิ้นเชิง ทั้งคู่จ่ายที่แรงดัน 400 kPa (4 bar) แต่ใช้หัวจ่ายและรหัสสีต่างกันเพื่อกันการต่อผิด
- ไม่ควรนำออกซิเจนบริสุทธิ์มาเปิดใช้แทน Medical Air เพราะเสี่ยงต่อภาวะปอดอักเสบจากออกซิเจนเป็นพิษ และเพิ่มอันตรายต่อการเกิดเพลิงไหม้ในห้องผ่าตัด
- การใช้งานหลักของ Medical Air ในโรงพยาบาลคือการขับเคลื่อนเครื่องช่วยหายใจ Ventilator การผสมก๊าซผ่าน Air-Oxygen Blender เพื่อควบคุมค่า FiO2 และการพ่นละอองยา
- ระบบจ่ายก๊าซ Medical Air System ประกอบด้วยคอมเพรสเซอร์ไร้น้ำมัน เครื่องทำลมแห้ง Desiccant Dryer ฟิลเตอร์กรองเชื้อโรค และหัวจ่าย Medical Air Outlet ระบบพินล็อก DISS ป้องกันการต่อสายสลับชนิดก๊าซ
ระบบก๊าซทางการแพทย์ทำหน้าที่ค้ำจุนชีวิตผู้ป่วยตลอด 24 ชั่วโมง บุคลากรทางการแพทย์และช่างอาคารคุ้นเคยกับออกซิเจนเป็นหลัก ทว่ายังมีก๊าซช่วยหายใจอีกชนิดหนึ่งที่ทำงานคู่ขนานกันอยู่เบื้องหลัง นั่นคืออากาศทางการแพทย์ หากผู้ดูแลไม่เข้าใจว่า Medical Air คืออะไร มีความแตกต่างจากออกซิเจนในแง่มุมไหน หรือเกิดความสับสนในการใช้งาน ย่อมส่งผลกระทบต่อแผนการรักษาและความปลอดภัยของผู้ป่วยในหอผู้ป่วยวิกฤตทันที
บทความนี้ TBM ได้รวบรวมข้อมูลเชิงวิศวกรรมเพื่ออธิบายความแตกต่างระหว่าง Medical Air กับออกซิเจน โครงสร้างของระบบจ่ายอากาศส่วนกลาง ตลอดจนมาตรฐานการควบคุมคุณภาพตามข้อกำหนดสากล ช่วยให้ทีมวิศวกรและฝ่ายจัดซื้อเลือกใช้อุปกรณ์ได้ถูกต้อง
Medical Air คืออะไร ?
Medical Air หรือ อากาศทางการแพทย์ คืออากาศอัดสะอาดบริสุทธิ์ที่ผ่านกระบวนการกรองสิ่งปนเปื้อน กำจัดความชื้น และดักจับละอองน้ำมันจนผ่านมาตรฐานความปลอดภัยสำหรับการหายใจของมนุษย์ อากาศชนิดนี้มีสัดส่วนก๊าซใกล้เคียงกับชั้นบรรยากาศโลก ประกอบด้วยก๊าซไนโตรเจนประมาณ 78% และก๊าซออกซิเจนประมาณ 21% ไม่ใช่ก๊าซบริสุทธิ์เพียงชนิดหนึ่ง แต่เป็นอากาศผสมที่สะอาดปราศจากเชื้อจุลชีพ
ในหลายประเทศ อากาศทางการแพทย์ถูกควบคุมคุณภาพในระดับเดียวกับยา โดยมีเภสัชตำรับกำหนดเกณฑ์ไว้ การผลิตและการนำส่งผ่านท่อต้องอยู่ภายใต้การควบคุมเข้มงวด อากาศที่นำมาผลิตจะผ่านกระบวนการปรับปรุงคุณภาพเพื่อไม่ให้มีสารพิษ คาร์บอนมอนอกไซด์ หรือฝุ่นละอองหลุดรอดเข้าสู่ระบบทางเดินหายใจของผู้ป่วย
นิยาม Medical Air คืออะไรในระบบก๊าซทางการแพทย์
นิยามตามเภสัชตำรับสากลระบุว่า Medical Air คือก๊าซทางการแพทย์ที่มีปริมาณออกซิเจนคงที่อยู่ในช่วง 20.4% ถึง 21.4% มีคุณสมบัติไร้สี ไร้กลิ่น และไม่เป็นพิษต่อเซลล์ร่างกาย หน้าที่หลักคือการเป็นตัวกลางนำส่งออกซิเจนเข้าสู่ถุงลมปอด และไม่รบกวนสมดุลก๊าซในกระแสเลือด
ความแตกต่างจากอากาศอัดทั่วไปในโรงงานอุตสาหกรรมอยู่ที่เกณฑ์การปนเปื้อน อากาศอัดโรงงานมีไอละอองน้ำมันหล่อลื่น ความชื้นสะสม และคราบสนิมจากท่อเหล็ก หากนำมาให้ผู้ป่วยสูดดมจะก่อให้เกิดการระคายเคืองและปอดอักเสบติดเชื้อทันที Medical Air ต้องผลิตขึ้นจากเครื่องจักรที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับงานโรงพยาบาล
แหล่งกำเนิดอากาศทางการแพทย์ส่งตรงสู่เตียงผู้ป่วย
แหล่งผลิต Medical Air ในสถานพยาบาลแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ รูปแบบแรกคือสถานีผลิตอากาศอัดส่วนกลางหรือ Medical Air Plant ประกอบด้วยเครื่องอัดอากาศ ระบบดรายเออร์ และชุดฟิลเตอร์หลายชั้น ทำหน้าที่ดึงอากาศภายนอกอาคารมาอัด บำบัดให้บริสุทธิ์ แล้วส่งเข้าท่อทองแดงไปยังวอร์ดผู้ป่วย
รูปแบบที่สองคือถังก๊าซอากาศทางการแพทย์อัดความดันสูง (Medical Air Cylinders) เชื่อมต่อผ่านระบบ Manifold แหล่งจ่ายรูปแบบนี้ทำหน้าที่เป็นระบบสำรองฉุกเฉินเมื่อเครื่องอัดอากาศส่วนกลางหยุดทำงาน ช่วยให้การส่งจ่ายอากาศทางการแพทย์ไปยังจุดใช้งานข้างเตียงดำเนินไปได้ต่อเนื่อง
Medical Air ต่างจากออกซิเจนอย่างไรในโรงพยาบาล ?
การเปรียบเทียบ Medical Air กับ ออกซิเจน (Oxygen – O2) เป็นเรื่องจำเป็นสำหรับความปลอดภัยของโรงพยาบาล แม้ว่าก๊าซทั้งสองจะติดตั้งคู่กัน ณ จุดจ่ายก๊าซข้างเตียงผู้ป่วยและในห้องผ่าตัด แต่มีคุณสมบัติทางเคมี ความดันใช้งาน วัตถุประสงค์ทางการแพทย์ และระบบป้องกันความปลอดภัยที่แตกต่างกันสิ้นเชิง
| คุณลักษณะ | อากาศทางการแพทย์ (Medical Air) | ออกซิเจนทางการแพทย์ (Medical Oxygen – O2) |
|---|---|---|
| สัดส่วนก๊าซ | ออกซิเจน ~21% และ ไนโตรเจน ~78% | ออกซิเจนบริสุทธิ์ไม่ต่ำกว่า 99.5% |
| แถบสีท่อตาม HTM 02-01 | แถบสีขาวกับสีดำ | แถบสีขาว |
| แรงดันใช้งานมาตรฐาน | 4 bar (400 kPa) | 4 bar (400 kPa) |
| วัตถุประสงค์หลัก | ขับเคลื่อนเครื่องช่วยหายใจ และผสมก๊าซควบคุม FiO2 | รักษาภาวะเนื้อเยื่อร่างกายขาดออกซิเจน |
| ความเสี่ยงทางสรีรวิทยา | ปลอดภัยต่อการสูดดมระยะยาว | เสี่ยงต่อภาวะปอดอักเสบจากออกซิเจนเป็นพิษหากใช้นานเกินจำเป็น |
| ความเสี่ยงด้านอัคคีภัย | เท่ากับบรรยากาศปกติ | เพิ่มความไวไฟ เร่งการลุกไหม้รุนแรง |
สัดส่วนความเข้มข้นก๊าซ 21% กับ ออกซิเจนบริสุทธิ์ 99.5%
ความแตกต่างข้อแรกคือสัดส่วนความเข้มข้นของโมเลกุลออกซิเจน Medical Air มีออกซิเจนอยู่ที่ประมาณ 20.9% เท่ากับระดับออกซิเจนในบรรยากาศปกติที่มนุษย์ใช้หายใจในชีวิตประจำวัน อากาศชนิดนี้สามารถนำมาใช้ให้ผู้ป่วยหายใจต่อเนื่องระยะยาวได้ปลอดภัย
ตรงกันข้าม ออกซิเจนเหลวและออกซิเจนในถังที่ได้จากการแยกอากาศที่อุณหภูมิต่ำมาก มีความเข้มข้นไม่ต่ำกว่า 99.5% ส่วนเครื่องผลิตออกซิเจนแบบ PSA ในโรงพยาบาลได้ความเข้มข้นต่ำกว่านั้น โดย HTM 02-01 ระบุว่าทำได้สูงสุดประมาณ 95% ออกซิเจนมีสถานะเป็นยาที่ใช้ฟื้นฟูภาวะเนื้อเยื่อขาดออกซิเจน (Hypoxia) เฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์เท่านั้น
ระดับแรงดันจ่ายก๊าซ 4 bar และการควบคุมความดัน
ในแง่ของแรงดันส่งจ่ายในระบบท่อก๊าซทางการแพทย์ ทั้ง Medical Air และออกซิเจนถูกควบคุมแรงดันใช้งานไว้ที่ 400 kPa (4 bar) เพื่อให้เหมาะกับการเชื่อมต่อเข้ากับอุปกรณ์ควบคุมอัตราการไหลและเครื่องช่วยหายใจ
งานขับเครื่องมือผ่าตัดใช้อากาศแรงดันสูงกว่าแยกอีกระบบหนึ่ง โรงพยาบาลที่ออกแบบตาม HTM 02-01 เรียกว่า Surgical Air ที่ 700 kPa (7 bar) ส่วน NFPA 99 กำหนดให้ Medical Air ใช้เพื่อการหายใจเท่านั้น งานขับเครื่องมือจึงใช้ Instrument Air หรือไนโตรเจนแยกต่างหาก ขณะที่ระบบออกซิเจนจะไม่มีการจ่ายแรงดันสูงในลักษณะนี้เพื่อป้องกันอันตรายจากการสันดาป
รหัสสีท่อและหัวจ่ายตามมาตรฐานที่ใช้ออกแบบ
เพื่อป้องกันความผิดพลาดในการระบุชนิดก๊าซ มาตรฐานแต่ละชุดกำหนดรหัสสีประจำท่อและหัวจ่ายไว้ต่างกัน ระบบที่ออกแบบตาม NFPA 99 ของสหรัฐอเมริกาใช้รหัสสีชุดหนึ่ง ทีมช่างต้องตรวจจากแบบแปลนของอาคาร
ส่วนระบบที่ออกแบบตาม HTM 02-01 ของสหราชอาณาจักร ท่อ Medical Air มีแถบสีขาวกับสีดำ และท่อออกซิเจนมีแถบสีขาว ทีมช่างผู้ดูแลระบบต้องตรวจสอบแบบแปลนของอาคารให้แน่ชัดว่าใช้มาตรฐานฉบับไหน เพื่อไม่ให้เกิดความสับสนระหว่างการซ่อมบำรุง
ทำไมจึงไม่ควรใช้ออกซิเจนแทน Medical Air
บุคลากรในโรงพยาบาลควรทราบว่า ไม่ควรนำออกซิเจนทางการแพทย์มาใช้แทน Medical Air แม้ว่าในสถานการณ์ฉุกเฉินหรือเมื่อพบปัญหาแรงดันตก การสลับสายก๊าซหรือการเปิดออกซิเจนบริสุทธิ์ขับเครื่องช่วยหายใจโดยไม่มีแพทย์สั่ง ก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงทั้งต่อผู้ป่วยและโครงสร้างอาคาร
ความแตกต่างของคุณสมบัติก๊าซทำให้ผลลัพธ์หลังการใช้งานตรงกันข้าม วิศวกรและทีมแพทย์จึงต้องร่วมกันกำกับดูแลระบบจ่ายก๊าซอย่างเข้มงวดตามประเด็นต่อไปนี้
- ป้องกันภาวะออกซิเจนเป็นพิษที่ทำลายเนื้อเยื่อปอดและระบบประสาท
- ควบคุมระดับความเข้มข้นก๊าซในบรรยากาศห้องผ่าตัดไม่ให้เกิดไฟไหม้
- ปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยของระบบก๊าซทางการแพทย์ที่โรงพยาบาลใช้
ความเสี่ยงจากออกซิเจนเข้มข้นสูงเกินความจำเป็น
การให้ออกซิเจนเข้มข้นสูงต่อเนื่องนานเกินความจำเป็นมีความเสี่ยงทางการแพทย์ ซึ่งแพทย์เป็นผู้กำหนดสัดส่วนที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
การมี Medical Air ให้ผสมจึงเป็นกลไกที่ช่วยให้แพทย์ปรับสัดส่วนออกซิเจนให้พอดีกับค่าที่กำหนด
ความเสี่ยงอัคคีภัยเมื่อออกซิเจนสะสมเกินมาตรฐานในห้องผ่าตัด
ออกซิเจนเป็นก๊าซเร่งการเผาไหม้ (Oxidizing Gas) หากนำออกซิเจนมาเปิดพ่นหรือขับเคลื่อนอุปกรณ์กลไกแทน Medical Air ปริมาณออกซิเจนสะสมในห้องผ่าตัดอาจสูงเกิน 23.5% ซึ่ง NFPA 99 นิยามว่าเป็นบรรยากาศที่มีออกซิเจนสูง (Oxygen-Enriched Atmosphere)
เมื่อออกซิเจนสะสมหนาแน่น ประกายไฟเพียงเล็กน้อยจากเครื่องจี้ไฟฟ้า (Electrosurgical Unit) หรือความร้อนจากหลอดไฟ สามารถจุดให้ผ้าปูเตียงและท่อช่วยหายใจลุกไหม้เป็นเปลวเพลิงได้ทันที การใช้ Medical Air ที่มีออกซิเจนเพียง 21% จึงช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดอัคคีภัยในห้องผ่าตัดได้อย่างมั่นคง
Medical Air ใช้ทำอะไรบ้างในโรงพยาบาล ?
บทบาทของ Medical Air ในงานเวชปฏิบัติมีความหลากหลาย ครอบคลุมตั้งแต่การค้ำจุนชีวิตขั้นวิกฤตไปจนถึงการเป็นก๊าซต้นกำลังสำหรับอุปกรณ์ทางการแพทย์ การจ่ายก๊าซที่เสถียรผ่าน Medical Air System ช่วยให้แพทย์ควบคุมสภาวะการหายใจของผู้ป่วยได้อย่างแม่นยำ
อากาศทางการแพทย์ยังทำหน้าที่ปกป้องความปลอดภัยของระบบหายใจผู้ป่วย โดยถูกนำไปใช้งานใน 3 ลักษณะสำคัญ ได้แก่ การจ่ายอากาศเข้าสู่เครื่องช่วยหายใจสำหรับผู้ป่วยวิกฤต การผสมสัดส่วนก๊าซหายใจผ่านอุปกรณ์ควบคุมความเข้มข้น และการพ่นละอองยาและการขับเคลื่อนอุปกรณ์ทางการแพทย์
ขับเคลื่อนเครื่องช่วยหายใจ Ventilator ในหอผู้ป่วยวิกฤต
การทำงานของเครื่องช่วยหายใจในห้อง ICU ต้องอาศัยทั้งออกซิเจนและ Medical Air ป้อนเข้าสู่ตัวเครื่องพร้อมกัน เครื่องช่วยหายใจจะดึงอากาศทางการแพทย์ไปใช้เป็นก๊าซฐานสำหรับการสร้างวงจรการหายใจจำลอง เพื่อนำพาออกซิเจนเข้าสู่ปอดตามปริมาตรและความดันที่ตั้งไว้
ถ้าระบบขาดอากาศทางการแพทย์ เครื่องช่วยหายใจรุ่นใหม่จะส่งสัญญาณเตือนและไม่สามารถทำงานได้อย่างสมบูรณ์ อากาศทางการแพทย์ที่สะอาดจึงเป็นหัวใจสำคัญในการพยุงชีพผู้ป่วยที่มีภาวะการหายใจล้มเหลว
ผสมก๊าซกับออกซิเจนผ่าน Air-Oxygen Blender คุมค่า FiO2
แพทย์มักต้องปรับสัดส่วนความเข้มข้นของออกซิเจนในอากาศหายใจ (Fraction of Inspired Oxygen – FiO2) ให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย การใช้ออกซิเจนบริสุทธิ์เพียงอย่างเดียวอาจทำให้เกิดพิษ จึงต้องต่อก๊าซทั้งสองเข้ากับอุปกรณ์ผสมก๊าซ Air-Oxygen Blender
อุปกรณ์แบลนเดอร์จะทำหน้าที่ผสม Medical Air และออกซิเจนเข้าด้วยกันอย่างแม่นยำ ช่วยให้แพทย์ปรับค่า FiO2 ได้ตั้งแต่ 21% ไปจนถึง 100% ตามความจำเป็นในการรักษา ช่วยลดความเสี่ยงต่อเนื้อเยื่อปอดได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ก๊าซนำพาสำหรับพ่นละอองยาและขับเคลื่อนอุปกรณ์
ในการรักษาโรคระบบทางเดินหายใจ เช่น โรคหอบหืด หรือถุงลมโป่งพอง แพทย์จะใช้ Medical Air เป็นก๊าซนำพาเพื่อพ่นยาละอองฝอย (Nebulizer) ให้ผู้ป่วยสูดดมเข้าสู่หลอดลม การใช้ก๊าซอากาศแทนออกซิเจนช่วยป้องกันไม่ให้ระดับออกซิเจนในเลือดของผู้ป่วยพุ่งสูงเกินความจำเป็น
ส่วนในห้องผ่าตัด เครื่องมืออย่างสว่านผ่าตัดกระดูกและเลื่อยผ่าตัดใช้อากาศแรงดันสูงอีกระบบหนึ่ง (Surgical Air ตาม HTM 02-01) ไม่ได้ใช้ Medical Air 400 kPa
ระบบจ่ายก๊าซ Medical Air System มีส่วนประกอบอะไรบ้าง ?
เบื้องหลังการจ่ายอากาศบริสุทธิ์สู่เตียงผู้ป่วย คือระบบวิศวกรรมที่ซับซ้อนเรียกว่า Medical Air System ซึ่งประกอบด้วยเครื่องจักรกลหลายชนิดทำงานประสานกันเป็นระบบปิด เพื่อปรับปรุงคุณภาพอากาศภายนอกให้กลายเป็นก๊าซเกรดทางการแพทย์
โครงสร้างสถานีผลิตส่วนกลางประกอบด้วย 3 องค์ประกอบหลักที่ต้องผ่านการตรวจสอบตามมาตรฐานอย่างเข้มงวด ได้แก่ ชุดปั๊มลมอัดอากาศไร้น้ำมันทางการแพทย์ ระบบเครื่องทำลมแห้งและชุดกรองหลายขั้นตอน และถังพักความดันและระบบสำรองสลับการทำงาน
Medical Air Compressor ปั๊มลมอัดอากาศไร้น้ำมันมาตรฐานโรงพยาบาล
หัวใจของสถานีผลิตคือเครื่องอัดอากาศ หรือ Medical Air Compressor งานติดตั้งใหม่นิยมใช้เครื่องอัดอากาศแบบไร้น้ำมัน (Oil-Free Compressor) ซึ่ง HTM 02-01 แนะนำให้พิจารณาเพราะลดความเสี่ยงน้ำมันปนเปื้อนในระบบท่อ
โรงพยาบาลเลือกได้ระหว่างระบบสโครลไร้น้ำมัน (Oil-free Scroll Medical Air Compressor) กับระบบลูกสูบไร้น้ำมัน (Piston Medical Air Compressor) โดยติดตั้งอย่างน้อย 2 ชุดเพื่อให้มีระบบสำรองเสมอ
เครื่องทำลมแห้ง Desiccant Dryer และฟิลเตอร์กรองเชื้อโรค
อากาศอัดที่ออกจากคอมเพรสเซอร์จะมีความชื้นและไอน้ำสะสม จึงต้องส่งผ่านเข้าสู่เครื่องทำลมแห้งชนิดดูดความชื้น (Desiccant Air Dryer) เพื่อลดค่าจุดน้ำค้าง (Dew Point) ให้ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน ป้องกันการกลั่นตัวเป็นหยดน้ำในเส้นท่อ
จากนั้น อากาศจะไหลผ่านชุดกรองหลายชั้น ประกอบด้วยฟิลเตอร์ดักจับฝุ่นละอองหยาบ ฟิลเตอร์คาร์บอนกำจัดกลิ่นและไอไฮโดรคาร์บอน และชุดกรองเชื้อโรค (Bacterial Filter) เพื่อให้อากาศมีความบริสุทธิ์สูงสุดก่อนเข้าสู่ท่อส่ง
ถังพักอากาศ Air Receiver และระบบสำรองสลับการทำงานอัตโนมัติ
ถังพักอากาศอัด (Air Receiver Tank) ภายในต้องเคลือบสารป้องกันสนิม ทำหน้าที่เป็นตัวรับแรงกระแทกและกักเก็บอากาศสำรอง ช่วยรักษาแรงดันในเส้นท่อให้คงที่สม่ำเสมอในทุกช่วงเวลาการใช้งาน
ระบบควบคุมส่วนกลางจะติดตั้งตู้ควบคุมอัจฉริยะ ทำหน้าที่สั่งสลับการทำงานของคอมเพรสเซอร์แต่ละตัวให้ทำงานเฉลี่ยชั่วโมงเท่ากัน และมีระบบ Manifold พร้อมถังก๊าซอากาศสำรองฉุกเฉินที่จะเปิดจ่ายอากาศเข้าสู่ระบบทันทีหากสถานีผลิตไฟฟ้าดับหรือคอมเพรสเซอร์หยุดทำงาน
หัวจ่าย Medical Air Outlet และระบบเซฟตี้ข้างเตียงผู้ป่วย
เมื่ออากาศทางการแพทย์ถูกส่งผ่านท่อทองแดงมาถึงห้องผู้ป่วย จุดเชื่อมต่อสุดท้ายคือ Medical Air Outlet ซึ่งติดตั้งอยู่บนผนังหรือชุดแขวนอุปกรณ์ทางการแพทย์ เพื่อให้พยาบาลเสียบสายใช้งานได้อย่างปลอดภัย
การออกแบบหัวจ่ายต้องยึดความปลอดภัยของผู้ป่วยเป็นหลักเพื่อป้องกันความผิดพลาดของมนุษย์ โดยมีกลไกสำคัญ 2 อย่าง ได้แก่ โครงสร้างพินล็อกป้องกันการเสียบสลับสายก๊าซ และมาตรการตรวจเช็กรอยรั่วและแรงดันสม่ำเสมอ
ระบบพินล็อก DISS และ Quick-Connect ป้องกันการต่อสลับก๊าซ
หัวจ่าย Medical Air Outlet ได้รับการออกแบบตามมาตรฐานสากล เช่น Diameter Index Safety System (DISS) หรือระบบเสียบเร็ว (Quick-Connect) ที่มีเขี้ยวและขนาดเกลียวเฉพาะตัวสำหรับ Medical Air เท่านั้น
กลไกนี้ทำให้หัวต่อของสายออกซิเจนหรือสายสุญญากาศไม่สามารถเสียบเข้ากับช่องจ่าย Medical Air ได้ ช่วยป้องกันอุบัติเหตุจากการต่อสายผิดประเภท ซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายถึงแก่ชีวิตของผู้ป่วยได้อย่างรัดกุม
การตรวจเช็กรอยรั่วและแรงดันหัวจ่ายข้างเตียงผู้ป่วย
ทีมช่างเทคนิคต้องดำเนินการตรวจสอบหัวจ่ายข้างเตียงตามตารางซ่อมบำรุงเชิงป้องกัน โดยการทดสอบแรงดันคงที่ 4 bar และใช้เครื่องมือวัดอัตราการไหลให้ได้ตามมาตรฐานที่อุปกรณ์ช่วยหายใจต้องการ
ต้องตรวจสภาพซีลยางโอริงภายในหัวจ่าย หากพบว่าโอริงแข็งตัว แตกลายงา หรือมีเสียงลมรั่วซึม ต้องรีบเปลี่ยนอุปกรณ์ระบบก๊าซทางการแพทย์ทันทีเพื่อไม่ให้ระบบสูญเสียแรงดันและสิ้นเปลืองพลังงาน
เกณฑ์ความสะอาด Medical Air ตามเภสัชตำรับและ NFPA 99
ความปลอดภัยของอากาศทางการแพทย์วัดจากความบริสุทธิ์ของก๊าซ มาตรฐาน NFPA 99 ของสหรัฐอเมริกา และเภสัชตำรับยุโรป (European Pharmacopoeia) ได้กำหนดค่าควบคุมสารปนเปื้อนไว้อย่างเข้มงวด
ทีมวิศวกรโรงพยาบาลจำเป็นต้องสุ่มตรวจวิเคราะห์คุณภาพอากาศเป็นประจำ เพื่อควบคุมสารปนเปื้อนสำคัญไม่ให้เกินเกณฑ์มาตรฐานดังนี้
ค่าจุดน้ำค้าง Dew Point ป้องกันการเกิดหยดน้ำในระบบท่อ
น้ำและความชื้นคือศัตรูตัวสำคัญของระบบท่อส่งก๊าซ หากมีความชื้นสะสมในท่อทองแดง จะทำให้เกิดการเจริญเติบโตของเชื้อราและแบคทีเรีย ซึ่งเสี่ยงต่อการหลุดรอดเข้าสู่ปอดผู้ป่วย และทำให้วาล์วภายในหัวจ่ายเกิดสนิมติดขัด
มาตรฐาน NFPA 99 กำหนดให้ค่าจุดน้ำค้างของ Medical Air ที่แรงดันใช้งานไม่เกิน 2 องศาเซลเซียส และต้องมีสัญญาณเตือนเมื่อจุดน้ำค้างที่แรงดันในท่อสูงกว่า +2 องศาเซลเซียส ขณะที่เภสัชตำรับยุโรป (Ph. Eur. monograph 1238) กำหนดปริมาณน้ำไว้ไม่เกิน 67 ppm ซึ่งเท่ากับจุดน้ำค้างประมาณ −46 องศาเซลเซียสที่ความดันบรรยากาศ เพื่อให้ระบบส่งจ่ายแห้งสนิทปราศจากหยดน้ำ
ค่าควบคุมก๊าซพิษ CO ปริมาณ CO2 และละอองน้ำมันปนเปื้อน
อากาศที่สูดดมต้องปราศจากก๊าซพิษที่เป็นอันตรายต่อเม็ดเลือดแดง สารปนเปื้อนแต่ละชนิดถูกจำกัดปริมาณสูงสุดตามเกณฑ์มาตรฐานสากลอย่างเคร่งครัดดังตารางต่อไปนี้
| สารปนเปื้อน / พารามิเตอร์ | NFPA 99 (ใช้เกณฑ์ USP และเพิ่มเกณฑ์ไฮโดรคาร์บอน) | เภสัชตำรับยุโรป (ค่าตาม HTM 02-01) |
|---|---|---|
| สัดส่วนออกซิเจน (O2) | 19.5% – 23.5% | 20.4% – 21.4% |
| คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO) | ไม่เกิน 10 ppm | ไม่เกิน 5 ppm |
| คาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) | ไม่เกิน 500 ppm | ไม่เกิน 500 ppm |
| ละอองน้ำมันและไฮโดรคาร์บอน | ไฮโดรคาร์บอนสถานะก๊าซไม่เกิน 25 ppm (คิดเป็นมีเทน) และต้องไม่มีไฮโดรคาร์บอนเหลวที่ตรวจพบได้ | ไม่เกิน 0.1 mg/m³ |
| ไนตริกออกไซด์และไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO และ NO2) | ไม่เกิน 2.5 ppm | ไม่เกิน 2 ppm |
| ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO2) | ไม่เกิน 5 ppm | ไม่เกิน 1 ppm |
สรุป
Medical Air คืออากาศทางการแพทย์ที่มีบทบาทสำคัญในการค้ำจุนระบบทางเดินหายใจของผู้ป่วยคู่ขนานไปกับออกซิเจน การเข้าใจความแตกต่างด้านสัดส่วนความเข้มข้น แรงดันใช้งาน และรหัสสี ช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะออกซิเจนเป็นพิษและป้องกันอัคคีภัยในโรงพยาบาล
ระบบจ่ายก๊าซที่ดีต้องได้รับการออกแบบและติดตั้งให้ได้มาตรฐานระดับสากล ไม่ว่าจะเป็นการเลือกใช้คอมเพรสเซอร์ไร้น้ำมัน ระบบทำลมแห้ง ชุดกรองประสิทธิภาพสูง และหัวจ่ายที่มีระบบเซฟตี้รัดกุม หากฝ่ายบริหารโรงพยาบาลต้องการคำปรึกษาเกี่ยวกับการออกแบบ ติดตั้ง หรือซ่อมบำรุงระบบก๊าซและระบบแก๊สทางการแพทย์อย่างถูกต้อง ทีมวิศวกรของ Two Brothers Medical มีประสบการณ์ในงานระบบก๊าซทางการแพทย์มากกว่า 15 ปี พร้อมให้คำแนะนำและดูแลงานระบบก๊าซทางการแพทย์โดยยึดความปลอดภัยของผู้ป่วยเป็นหลัก
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับ Medical Air ในโรงพยาบาล
Medical Air คืออะไรในระบบก๊าซทางการแพทย์ ?
Medical Air คืออากาศอัดสะอาดที่ผ่านการปรับปรุงคุณภาพจนปราศจากความชื้น น้ำมัน สารพิษ และเชื้อโรค มีสัดส่วนออกซิเจนประมาณ 21% และไนโตรเจน 78% เท่ากับบรรยากาศธรรมชาติ ในหลายประเทศควบคุมคุณภาพในระดับเดียวกับยา
ลมอัดโรงงานทั่วไปนำมาใช้แทน Medical Air ได้หรือไม่ ?
ไม่ได้ เพราะลมอัดในโรงงานอุตสาหกรรมมีไอละอองน้ำมันหล่อลื่น สนิม ความชื้น และแบคทีเรียสะสม หากนำมาให้ผู้ป่วยสูดดมจะทำให้เกิดภาวะติดเชื้อในปอดและทางเดินหายใจถูกทำลายอย่างรุนแรง
Medical Air Outlet ใช้รหัสสีอะไร ?
ขึ้นอยู่กับมาตรฐานที่ใช้ออกแบบระบบ ทีมช่างควรตรวจจากแบบแปลนของอาคาร ระบบที่ออกแบบตาม HTM 02-01 ใช้แถบสีขาวกับสีดำบนท่อ Medical Air
ค่าแรงดันมาตรฐานของ Medical Air อยู่ที่เท่าไหร่ ?
แรงดันมาตรฐานสำหรับจ่ายเข้าสู่เตียงผู้ป่วย ห้องไอซียู และเครื่องช่วยหายใจถูกควบคุมไว้ที่ 400 kPa (4 bar) ส่วนงานขับเครื่องมือผ่าตัดใช้อากาศแรงดันสูงแยกอีกระบบ เช่น Surgical Air 700 kPa ตาม HTM 02-01
ทำไมระบบ Medical Air System ถึงต้องมีคอมเพรสเซอร์สำรอง
เพื่อความปลอดภัยระดับวิกฤตตามหลักเกณฑ์ N+1 Redundancy ใน NFPA 99 และ HTM 02-01 หากมีเครื่องอัดอากาศเครื่องหนึ่งชำรุดหรือหยุดซ่อมบำรุง เครื่องที่เหลือต้องมีกำลังผลิตเพียงพอที่จะจ่ายอากาศทดแทนได้ 100% ทันที
หากแรงดัน Medical Air ตกในห้อง ICU ต้องแก้ไขอย่างไร ?
ให้ตรวจสอบสัญญาณเตือนบน Area Alarm Panel เพื่อระบุตำแหน่งโซนที่มีปัญหา จากนั้นตรวจสอบจุดรั่วซึมบริเวณหัวจ่ายข้างเตียง หากเกิดจากระบบท่อหลัก ให้เปิดระบบสำรอง Manifold ฉุกเฉิน และติดต่อทีมช่างซ่อมบำรุงทันที
